Wat is stotteren? Uitleg voor ouders

Je kind begint een zin en blijft hangen: "m-m-mama", "ik wil, ik wil, ik wil een koekje", of er komt even helemaal niets uit. Dan komt de vraag: wat is stotteren, en is dit het? In dit artikel leggen we uit hoe stotteren eruitziet, waarom veel jonge kinderen een hobbelige fase hebben, wanneer je naar een logopedist gaat en hoe je als ouder kunt luisteren.

Dit artikel is informatief. Het stelt geen diagnose. LogiLand is oefensoftware voor thuis, geen behandeling van stotteren en geen cliëntendossier.

Wat is stotteren?

Stotteren is een verstoring van het spreekritme. De spreker weet precies wat hij wil zeggen, maar het praten loopt niet soepel. Er zijn drie hoofdvormen, die ook door elkaar voorkomen:

• Herhalingen. Een klank, lettergreep of woord komt meerdere keren terug: "ba-ba-ball" of "ik ik ik wil".
• Rekkingen. Een klank wordt uitgerekt: "sssssoep".
• Blokkades. De mond staat klaar, maar er komt even geen geluid. Soms zie je daarbij spanning in het gezicht of de schouders.

Daarnaast zie je bij sommige kinderen bijverschijnselen, zoals knipperen met de ogen, wegkijken of een hoofdbeweging op het moment dat een woord vastloopt. Het stotteren kan van dag tot dag wisselen. Een dag met veel haperingen kan worden gevolgd door een week waarin het bijna niet opvalt. Dat hoort erbij en zegt weinig over wat je gedaan hebt.

Stotteren zegt niets over intelligentie, en het komt niet door een slechte opvoeding of door zenuwachtigheid. Het is een spreekprobleem met een eigen verloop. Hoe het ontstaat is nog niet volledig begrepen.

Een hobbelige fase of stotteren?

Tussen twee en vijf jaar groeit de taal van een kind razendsnel. Kinderen willen steeds meer zeggen en hun mond loopt soms achter op hun gedachten. Je hoort dan wel eens een woord dat twee keer wordt gezegd, een zin die opnieuw begint of een tussenwoord als "eh" dat vaker voorkomt. Zulke ontspannen herhalingen komen bij veel kinderen voor en horen bij het leren praten.

Bij sommige kinderen gaat die fase vanzelf over. Bij andere blijft het haperen en groeit het uit tot stotteren. Van buiten kun je niet zien welke kant het opgaat. Daarom is het verstandig om te letten op signalen als:

• het haperen duurt al meer dan een paar maanden;
• er zijn veel herhalingen van klanken of lettergrepen, of rekkingen en blokkades;
• je ziet spanning, een stijgende toon of lichamelijke moeite bij het praten;
• je kind raakt gefrustreerd, schaamt zich of gaat minder praten;
• stotteren komt voor in de familie.

Eén van deze signalen betekent niet dat er iets mis is. Het is een reden om eens mee te laten kijken.

Wanneer naar de logopedist?

Je hoeft niet te wachten tot het zeker is. Een logopedist kan een kind horen praten, met jou bespreken wat er speelt en adviseren of begeleiding nodig is of dat afwachten en later opnieuw kijken genoeg is. Dat kan via de huisarts of rechtstreeks. Meer over het moment kiezen lees je in ons artikel over wanneer naar de logopedist.

Maak in elk geval een afspraak als:

• het haperen langer dan een paar maanden aanhoudt;
• je kind zichtbaar worstelt met praten;
• je kind liever zwijgt of woorden gaat vermijden;
• jij je zorgen maakt. Dat is op zichzelf al een goede reden.

Vroeg kijken kost weinig. Blijkt het een vals alarm, dan heb je zekerheid. Blijkt er wel iets te zijn, dan kun je eerder beginnen.

Luisteren zonder te haasten

Als ouder wil je graag helpen, vooral als je kind zichtbaar vastloopt. De meeste hulp zit in hoe je luistert. Een paar uitgangspunten:

• Laat je kind de zin afmaken. Vul geen woorden in en raad niet wat er komt, ook al heb je het vermoeden. Zo houdt je kind het gevoel dat het zelf mag praten.
• Kijk je kind aan en wacht. Een rustige blik en een paar seconden stilte zeggen: ik heb tijd.
• Praat zelf in een gewoon, relaxt tempo. Een kind neemt veel over van het tempo in huis. Een korte pauze voordat je antwoordt helpt.
• Reageer op wat je kind zegt, niet op hoe het klinkt. Een antwoord op de inhoud laat zien dat de boodschap telt.
• Vermijd opmerkingen als "rustig aan", "denk eerst na" of "haal adem". Ze bedoelen het goed, maar je kind voelt dat het iets verkeerd doet.
• Maak er thuis geen toets van. Laat je kind niet herhalen of opnieuw beginnen als er een hapering was.
• Geef elk kind in het gezin ruimte. Geen onderbrekingen aan tafel en om de beurt praten maken het voor iedereen makkelijker.

Dit zijn geen oefeningen en geen behandeling. Het is een manier van luisteren die druk wegneemt. Een programma met spreektechnieken hoort bij een logopedist die je kind kent.

Stotteren en broddelen

Stotteren wordt soms verward met broddelen. Bij stotteren weet de spreker wat hij wil zeggen en loopt het praten vast. Bij broddelen praat iemand vaak snel, onduidelijk of rommelig en is zich daar minder van bewust. Lees er meer over in ons artikel over wat is broddelen. Een logopedist kan beoordelen wat er bij jouw kind speelt, want beide kunnen ook samen voorkomen.

Waar past LogiLand?

LogiLand is oefensoftware met spelletjes voor taal en klanken, bedoeld voor herhaling thuis tussen afspraken door. Het behandelt geen stotteren en stelt geen diagnose. Als je kind logopedie volgt, kun je met de logopedist bespreken of spelletjes thuis iets toevoegen. Algemene ideeën voor spelen met taal vind je in logopedie oefeningen voor kinderen van vier jaar.

Slot

Haperend praten is voor veel jonge kinderen een fase, en voor sommige kinderen het begin van stotteren. Je hoeft dat verschil niet zelf te kunnen zien. Luister rustig, laat je kind uitpraten en vraag een logopedist om mee te kijken als het haperen blijft of als je twijfelt.

---

Belangrijk: dit artikel is bedoeld als informatie en vervangt geen advies van een huisarts, jeugdarts of logopedist. LogiLand is oefensoftware voor herhaling tussen afspraken door, geen diagnose, geen behandeling van stotteren en geen elektronisch patiëntendossier.