Verbale dyspraxie: wat is het en wat kun je thuis spelen?

Je kind weet precies wat het wil zeggen, maar de woorden komen er telkens anders uit. Of nauwelijks. Ouders typen dan "verbale dyspraxie" in, omdat ze het woord ergens hebben gehoord. Dit artikel legt uit wat daarmee bedoeld wordt, wat het niet is, en welke korte spelletjes thuis kunnen passen naast logopedie. Het is geen diagnose en geen behandelplan. LogiLand is oefensoftware, geen vervanging van een logopedist en geen EPD.

Wat is dyspraxie, en wat is verbale dyspraxie?

De vraag "wat is dyspraxie" heeft twee antwoorden, en dat geeft veel verwarring.

Motorische dyspraxie (vaak DCD genoemd) gaat over het plannen en coördineren van bewegingen van lijf en handen. Denk aan fietsen leren, veters strikken of schrijven. Dat is iets anders dan wat de meeste ouders bedoelen die op zoek zijn naar spraak.

Verbale dyspraxie gaat over het plannen van de bewegingen die nodig zijn om te praten. De Nederlandse vakterm is verbale ontwikkelingsdyspraxie. In het Engels heet het childhood apraxia of speech, vaak afgekort tot CAS. Het kind begrijpt vaak veel en weet wat het wil zeggen. De moeilijkheid zit in de aansturing: lippen, kaak en tong moeten in een vlotte volgorde de juiste positie vinden, en dat lukt niet betrouwbaar.

Beide vormen kunnen samen voorkomen, maar het zijn aparte zaken. In dit artikel gaat het om de spraakplanning, dus om verbale dyspraxie. Het is één verhaal, ook al gebruiken ouders, scholen en artsen verschillende woorden.

Wat zien ouders vaak?

Alleen een logopedist kan beoordelen of er sprake is van verbale dyspraxie. Wat ouders vaak opvalt, is:

• Het kind praat weinig of is moeilijk te verstaan, terwijl het veel lijkt te begrijpen
• Hetzelfde woord klinkt elke keer anders
• Je ziet het kind zoeken met de mond, alsof het de positie moet vinden
• Langere woorden en zinnen vallen uit elkaar
• Het kind raakt gefrustreerd of stopt met proberen

Elk van deze punten kan ook andere oorzaken hebben, en veel jonge kinderen laten een deel ervan af en toe zien. Daarom is een beoordeling door een logopedist de eerste stap. Gehoor, taalontwikkeling en spraakklanken worden dan samen bekeken.

Wat doet de logopedist?

Een logopedist luistert naar de spraak, kijkt naar de mondbewegingen en bekijkt de taalontwikkeling als geheel. Bij een vermoeden van verbale dyspraxie wordt meestal gericht en intensief geoefend op bewegingsvolgorde in woorden. Hoe dat precies verloopt, bepaalt de logopedist per kind. Daar hoort ook bij welke woorden en klanken nu aan de beurt zijn.

Thuis is jouw rol anders. Je bent geen therapeut. Je bent de vertrouwde persoon met wie een kind in korte, gewone momenten mag spelen met geluid. Vraag je logopedist altijd welke woorden passen, hoe vaak en wat je beter kunt laten.

Vijf korte spelideeën, alleen naast logopedie

Gebruik deze ideeën pas als de logopedist akkoord is. Houd het kort, één tot drie minuten, en stop zodra het kind genoeg heeft. Corrigeer niet. Zeg het woord gewoon nog een keer rustig na.

1. Mondgeluiden in de spiegel

Wat oefen je? Plezier in mondbewegingen, zonder druk

Hoe doe je het? Kijk samen in de spiegel en doe grappige geluiden voor: een kus, een lang "oooo", een klakgeluid. Je kind mag meedoen of gewoon kijken.

Tip voor ouders: Spiegel weg zodra je kind zich bekeken voelt.

2. Dierengeluiden met een vast ritme

Wat oefen je? Korte, herhaalbare klankvolgorde

Hoe doe je het? Kies een of twee geluiden die je kind al kan, zoals "boe" of "mama". Maak er een liedje of ritme van met klappen of tikken. Eén geluid per keer is genoeg.

Tip voor ouders: Vraag de logopedist welke geluiden nu passen.

3. Woordje in een vast spelletje

Wat oefen je? Hetzelfde woord in dezelfde context

Hoe doe je het? Kies bij een spel één woord, bijvoorbeeld "op" bij blokken stapelen of "klaar" bij verstoppertje. Zeg het steeds op dezelfde plek in het spel. Herhaling in een bekende situatie is makkelijker dan losse woorden.

Tip voor ouders: Wacht rustig drie tellen. Soms is stilte de uitnodiging.

4. Gebaar en woord samen

Wat oefen je? Communicatie zonder frustratie

Hoe doe je het? Laat je kind wijzen of gebaren en zeg zelf het woord erbij. Een kind dat zich begrepen voelt, probeert vaker. Overleg met de logopedist of gebaren voor jullie passen.

Tip voor ouders: Gebaren houdt praten niet tegen. Het neemt druk weg.

5. Een boekje met één bladzijde per keer

Wat oefen je? Woordenschat en beurt nemen

Hoe doe je het? Kies een plaatjesboek en bespreek één plaatje. Jij zegt het woord, je kind mag nazeggen, wijzen of lachen. Meer hoeft niet.

Tip voor ouders: Een kort moment elke dag is beter dan een lange sessie.

Wanneer maak je een afspraak?

Overweeg een logopedist wanneer:

• Je kind rond twee jaar nog bijna geen woorden zegt
• Onbekenden je kind amper verstaan terwijl het veel begrijpt
• Je kind veel zoekt met de mond of snel afhaakt
• Je zorgen hebt over de spraak, ook als anderen zeggen dat het wel overgaat
• Je vermoedt dat het gehoor een rol speelt

Je hoeft niet te wachten tot je zeker weet wat het is. Een logopedist kijkt ernaar en verwijst zo nodig door.

Meer oefenideeën per leeftijd

Los van verbale dyspraxie zoeken ouders vaak naar korte, speelse momenten per leeftijd. Je vindt ze bij logopedie oefeningen kind 3 jaar, logopedie oefeningen kind 4 jaar en logopedie oefeningen kind 5 jaar. Gebruik ze als extra spel, en altijd in overleg met de logopedist als er een vermoeden van verbale dyspraxie is.

Slot

Verbale dyspraxie draait om spraakplanning, ook al lijkt het woord te verwijzen naar onhandig bewegen. Een logopedist beoordeelt en begeleidt. Thuis houd je het klein: een spiegel, een ritme, een woord in een spel. Zorgen over de spraak van je kind? Maak een afspraak met een logopedist en neem dit artikel gerust mee als gespreksstof.